Wprowadzenie
Podobnie jak patenty i wzory przemysłowe, znaki towarowe ochrony odgrywają bardzo ważną rolę w gospodarce rynkowej, zwłaszcza w krajach rozwiniętych. Każdemu z nas są doskonale znane np. z oznaczeń na opakowaniach napojów, elektroniki lub AGD (litery „TM” – trade mark, oraz „R” w kole – registered trade mark).
To właśnie znaki towarowe stają się cennym a nieraz nawet najcenniejszym elementem majątku przedsiębiorców. Rozpoznawalne i darzone przez klientów zaufaniem stanowią filar działalności firmy, tym bardziej istotny, że znaki nie zużywają się ani nie stają przestarzałe (odmiennie niż np. maszyny lub samochody). Znaki towarowe są ponadto trudnym do przecenienia sposobem promocji oferty przedsiębiorcy.
Zapewnienie znakom efektywnej ochrony jest zatem ważne. Dobrze napisane akty prawne pozwalają zapobiegać naruszeniom uprawnień przedsiębiorców np. przez nieuczciwych konkurentów, próbujących pasożytować na cudzej renomie.
Czym de iure jest znak towarowy?
Najprościej mówiąc, znakiem towarowym jest każde oznaczenie, które pozwala na odróżnienie towarów lub usług jednego przedsiębiorcy od towarów/usług innego przedsiębiorcy. Znak towarowy powinien być możliwy do przedstawienia w rejestrze prowadzonym przez Urząd Patentowy w taki sposób, by dało się ustalić jednoznacznie i precyzyjnie co jest objęte ochroną prawną. Dodajmy w tym miejscu, że zgodnie z postanowieniami Prawa własności przemysłowej, chronionym znakiem towarowym może być np. wyraz (słowo, w tym nazwisko), rysunek, litera (litery), cyfry, kolor, forma przestrzenna, w tym kształt towaru lub jego opakowania, a nawet dźwięk lub kompozycja muzyczna (np. tzw. jingle).
Prawo ochronne na znak towarowy – czym jest i kto go udziela?
W każdym kraju tytuł ochronny na znak towarowy jest udzielany przez właściwy organ administracji. W Polsce jest to Urząd Patentowy RP. Tytułu ochronnego może również udzielić instytucja międzynarodowa (np. Urząd UE ds. Własności Intelektualnej).
Treścią tytułu ochronnego jest prawo wyłącznego korzystania ze znaku towarowego (monopol na znak) na określonym terytorium (zazwyczaj w granicach państwa, którego organ przyznał prawo ochronne). Ochrona przysługuje przez okres i na warunkach które określa PWP lub podobna ustawa zagraniczna.
W Polsce prawo ochronne na znak towarowy trwa przez 10 lat liczonych od daty prawidłowego zgłoszenia znaku w Urzędzie Patentowym RP. Przedłużenie ochrony na kolejne okresy dziesięcioletnie jest możliwe po wniesieniu opłaty określonej w PWP.
Oprócz krajowych znaków towarowych (zarejestrowanych np. w USA., RFN, Francji itd.) w obrocie funkcjonują także unijne znaki towarowe. Są to znaki zarejestrowane w Urzędzie UE ds. Własności Intelektualnej. Inaczej niż w wypadku znaków krajowych, ochrona znaków „unijnych” jest taka sama we wszystkich krajach członkowskich, a także obejmuje całe terytorium Unii.
Kilka słów o różnych rodzajach znaków towarowych
Znak towarowy gwarancyjny to oznaczenie, które służy do odróżniania towarów lub usług, zaś ten, kto jest do niego uprawniony poddał je procesowi certyfikacji. Taki certyfikat obejmuje np. użyty materiał, sposób produkcji towarów, ich jakość, dokładność wykonania itd. Może tu chodzić o różnorodne właściwości usług lub towarów, na które ma wskazywać znak towarowy gwarancyjny, pozwalający odróżnić ofertę uprawnionego od oferty konkurentów. Na znak towarowy gwarancyjny, prawo ochronne może uzyskać osoba fizyczna lub prawna oraz instytucje, organy oraz podmioty prawa publicznego.
Znakiem towarowym powszechnie znanym, zwanym także znakiem notoryjnym, jest oznaczenie, które co prawda nie podlega rejestracji, jednak ten, kto zeń korzysta może żądać (może zwrócić się do sądu) by inna osoba zaprzestała naruszeń jego praw. Mimo to, korzystający legalnie ze znaku notoryjnego nie może domagać się usunięcia skutków naruszenia albo naprawienia szkody. Jeżeli doszłoby do tzw. kolizji między znakiem zarejestrowanym a znakiem znanym powszechnie (rejestracja „kopii” takiego znaku) uprawniony ze znaku notoryjnego może domagać się unieważnienia ochrony znaku zarejestrowanego.
Prawo wyróżnia także znaki towarowe renomowane. Są to znaki, które oznaczają (symbolizują) potwierdzoną jakość danego wyrobu czy usług. Przykładami takich znaków są np. Microsoft, Apple czy Sony. Ochrona prawna znaku renomowanego wykracza poza zakres tzw. specjalizacji znaku czyli poza zakres przypisanego doń wykazu usług i towarów (np. komputerowego software i hardware). Inaczej niż znak powszechnie znany (notoryjny), znak renomowany wymaga rejestracji.
Na zakończenie wskażmy, że ze znakiem towarowym podrobionym mamy do czynienia gdy dany znak jest identyczny lub nie może być odróżniony w swym zasadniczym wyglądzie (zatem nie chodzi o drugo- lub trzeciorzędne detale) od zarejestrowanego, chronionego znaku towarowego. By można było mówić o znaku podrobionym w sensie prawnym, konieczne jest wykorzystanie go do oznaczania wprowadzanych na rynek towarów lub usług.
